Thứ Năm, 19 tháng 4, 2018

Người giữ “hồn” ngôn ngữ Huế


Tôi vừa nhận được 3 tập truyện ngắn của Nguyễn Ngọc Hoa do người bạn đời của anh, Nguyễn Thị Minh Ngọc (Pearl Nguyen), mang tay về Việt Nam. Trước tiên, xin nói về Minh Ngọc. Chị là kịch tác gia, nhà văn và đạo diễn… nhưng, thật tình mà nói, với giới sân khấu kịch nghệ tôi quen biết rất ít người.

Trong một bài viết về gà trong năm Đinh Dậu trên Facebook, tôi có nhắc đến nhà báo Bùi Bảo Trúc, người bạn văn “kết nghĩa” với Nguyễn Ngọc Hoa nên chị Minh Ngọc xin share lại để ông xã đọc. Lý do: Hoa không có account trên FB.

Hóa ra Nguyễn Ngọc Hoa là bạn thời còn học trung học với tôi ở Ban Mê Thuột, tên thật của anh là Nguyễn Văn Hoa. Tôi đoán có lẽ vì “ưu ái” với người bạn đời nên anh mới lấy tên Nguyễn Ngọc Hoa (?).

Hồi đó, trong lớp tôi có 2 nhận vật khá nổi tiếng trong chuyện học hành: Nguyễn Khắc Vỵ (đã mất) và Nguyễn Văn Hoa. Vỵ nổi tiếng học giỏi vì tính chăm chỉ, siêng năng (thuộc loại “cù lần”) còn Hoa lại nổi tiếng là thông minh, lãng tử nên xem việc học… “nhẹ như lông hồng”!

Ở trong lớp, bài toán nào thầy ra đề Hoa chỉ cần đọc qua và nghĩ ngay đến lời giải trong đầu. Chỉ “nghĩ” thôi chứ không viết lời giải vì anh chàng còn nhiều việc khác để làm thay vì cặm cụi trên giấy.

Sau này mới biết “sự thật”: những bài toán thầy ra đều nằm trong sách toán của Pháp, mà “bửu bối” này Hoa cũng nghiên cứu kỹ.  Tác giả “thú nhận” trong một truyện ngắn:

“Tôi học bài và làm toán hầu như 24 tiếng đồng hồ mỗi ngày. Khi chưa giải được bài toán, tôi ghi hay vẽ lại trên tờ giấy, xếp bỏ túi; rảnh rỗi mở ra xem, và nhiều khi cách giải hiện ra trong giấc ngủ. Buổi tối, để khỏi gây tiếng động phá giấc ngủ cả nhà, tôi mặc áo len và đội mũ trùm đầu ra ngoài ga-ra đứng học; ga-ra có mái mà không có vách. Nhiều đêm tôi vào ngồi trong xe Giép (Jeep, đọc theo tiếng Pháp) của cha nghỉ mệt và tránh gió rồi ngủ quên đến sáng”.

Tình cảm của anh học trò trường Quốc Học Huế chuyển về trường trung học BMT ra sao? Đây là câu trả lời của tác giả vốn được mệnh danh là anh học trò kiêu căng nhưng được bạn bè nể phục thêm cái “tài” ba hoa vì… “coi trời bằng vung”:

“Sau những biến cố chính trị sôi động ở Huế và Sài gòn khiến trường học tiếp tục đóng cửa nghỉ hè, trường Trung học BMT khai giảng năm học mới vào trung tuần tháng Mười Một. Mùa khô đã bắt đầu trên Cao nguyên; buổi chiều nắng lên cao, gió thổi bụi đất đỏ bay mù mịt che phủ bầu trời. Ban Mê Thuột, xuất phát từ tiếng Ra-đê có nghĩa là "bản (làng) của cha thằng Thuột," nhưng thời tiết Cao nguyên mưa bùn đỏ, nắng bụi hồng đã nảy ra thêm cái tên Bụi Mù Trời.

“… Sau năm học đầu tiên, được những người bạn mới yêu thương và mến phục, tôi cảm thấy gần gũi, gắn bó, và thân thiết với thành phố này lạ lùng. Với tôi, BMT trở thành Bé Mà Thương!”

(hết trích)

Tập truyện ngắn Nguyễn Ngọc Hoa I (gồm 24 truyện)

Bạn tôi chỉ học 2 năm ở BMT rồi về Sài Gòn tiếp tục học ở Bách khoa Phú Thọ, lấy bằng Kỹ sư rồi đi dạy kiếm sống trong suốt 10 năm, cho đến ngày Sài Gòn đổi chủ. Ngày 30/4/1975 Hoa “bỏ nước ra đi”, đến Hoa Kỳ và hiện định cư tại North Dakota.

Xét về tuổi tác, Hoa nhỏ hơn tôi 1 tuổi nhưng cuộc đời anh thăng tiến không ngừng. Anh là giảng viên Vật lý và Kỹ thuật Điện tại đại học y khoa và kỹ thuật ở Sài Gòn, là đồng tác giả bộ sách giáo khoa "Giải tích Mạch điện" gồm 2 cuốn xuất bản năm 1974 và đầu năm 1975.

Sang đến Hoa Kỳ, anh học thêm về kinh tế tại University of North Dakota và sau đó làm chuyên viên kế hoạch cho một công ty tiện ích đến năm 2012 thì về hưu. Hoa còn phụ trách mục “Đố vui để học” và viết trên báo Lửa Việt xuất bản tại Toronto, Canada, từ năm 1980 đến 1993.

Tập truyện ngắn Nguyễn Ngọc Hoa II (gồm 24 truyện)

Chuyện thành công của Hoa trong cuộc đời không có gì để thắc mắc vì anh vốn thông minh nhưng chuyện Hoa viết văn (chính xác là viết truyện ngắn) là một điều khá thú vị khi tìm hiểu về anh. Nguyễn Ngọc Hoa giãi bày trong “Lời Tựa” tập truyện đầu tiên, “Cơn giận con, Nỗi đau mẹ”, như sau:

“Mục đích chính là kể chuyện nên những nhân vật trong truyện, kể cả nhân vật xưng “tôi”, đều được dựng nên và tiểu thuyết hóa cho phù hợp với câu chuyện muốn kể và có thể không hiện hữu ngoài đời. Mặc dù được sắp xếp theo thứ tự thời gian, mỗi truyện có tình tiết riêng và diễn tiến tương đối độc lập…”

Tác giả khẳng định một cách khiêm tốn, “chúng tôi viết để học hỏi và trau dồi tiếng Việt sau những năm sống xa quê hương”. Nguyễn Ngọc Hoa cũng cho biết anh rất “thận trọng” trong việc viết đúng chính tả, dùng dấu chấm câu thích hợp, lựa chọn từ ngữ chính xác, và nhất là tránh dùng những chữ mới xuất hiện sau năm 1975 ở quê nhà.

Có điều anh không nói ra, nhưng người đọc truyện của anh nhận ra ngay sắc thái của ngôn ngữ miền Trung, nơi anh đã sinh ra và lớn lên. Chính xác là ở cố đô Huế. Chẳng hạn như đoạn văn sau:

“Để có người dẫn dắt và dạy kèm anh em tôi học, mẹ kêu em út của cậu Há là cậu Phu đến ở trong nhà. Cậu Phu hai mươi tuổi, học đệ nhị (lớp 11 bây giờ), người cao mà ốm, và dáng nghiêm nghị khiến chúng tôi nể sợ. Vai em của mẹ thì phải gọi bằng “cậu,” nhưng tôi nhất định gọi bằng “chú.” Anh Quang hỏi,

“Răng mẹ biểu mi không nghe? ‘Cậu’ mà kêu bằng ‘chú’ – lạ đời rứa?”
“Cậu chi mà cậu? Cậu mậu cường, cậu ăn cơm tháng cậu lường cậu đi à? ”
“Rứa còn ‘chú’ – nói thành ‘chú hú’ thì răng?” anh chơi chữ đối lại.

“Người ta nói sẩy cha còn chú, sẩy mẹ bú dì. Không phải mình đã ‘sẩy cha’ mà ‘cần chú’ hay răng?”

Tôi nói tào lao tứ đế (nói lăng nhăng không theo lý lẽ nào cả) ẩu tả như vậy mà anh lại nghe. Sau đó không phải chỉ một mình chú Phu mà các em họ của mẹ, ngoài cậu Há, đều thành “chú.”

(hết trích)

Anh Quang trong truyện chính là anh Vinh của Hoa ngoài đời mà tôi đã có vài lần gặp tại BMT. Với Hoa, anh Vinh còn “đáng phục” hơn anh Vượng trong “Người anh cả” của nhà văn Lê Văn Trương ngày xưa.

Trong truyện “Ngón tay cái nhỏ bé” (Tập truyện thứ 2 mang tên “Bùn đỏ bụi hồng”), Hoa mô tả anh Vinh là “người học giỏi nhất trường” vì anh thông minh, hiểu rộng và giỏi ứng biến. Phải cái tội anh nhỏ nhất lớp (loại bé hạt tiêu) nên được thầy giáo phong là “Le Petit Poucet”.

Lần đầu tiên nghe “danh hiệu” Ngón tay cái nhỏ bé, “Ba Hoa” (biệt danh của tác giả trong truyện) đã xảy ra đối thoại “rặc” Huế sau đây giữ 3 người:

“Anh học giỏi rứa mà có thèm cho ai biết mô.

“Chị nghe anh khen “Ba Hoa” hoài, nhưng chị nghĩ hai anh em học giỏi như nhau; mỗi người một vẻ,” chị Ngọc Liên khéo léo trả lời.

“Nói rứa là Liên chưa biết thằng Ba Hoa ni. Ngoài mặt ngó hắn ngu ngu rứa, mà ngó kỹ thì hắn… ngu thiệt – ngu hơn Albert Einstein!” anh cười lớn.

“Đừng cho tui đi máy bay giấy. Có mấy tiền để dành tui mua truyện hết rồi!” Cứ mỗi lần anh khen thì y như rằng anh sẽ gạ mượn tiền của thằng em nghèo mạt rệp.

“Biết rồi, khổ lắm, nói mãi! Mi là thằng kẹo kéo số một trên đời…”

(hết trích)

Trong đối thoại trên có sự xuất hiện của chị Ngọc Liên, thật ra đó là Mùi, người bạn học cùng lớp với chúng tôi tại BMT. Mùi sau này đã phải lâm vào hoàn cảnh “quả phụ” khi Đại úy Vinh, cựu sinh viên sĩ quan Võ bị Quốc Gia khóa 20, tử trận khi dẫn đầu một toán Thám báo. Chúng ta được đọc một đoạn văn cảm động dưới đây trong “Bùn đỏ bụi hồng”:

“Tiễn đưa anh lần cuối vào một buổi sáng đầu thu lành lạnh của núi rừng Ban Mê Thuột, chị Ngọc Liên – chị dâu tôi – rũ người khóc sướt mướt trên vai tôi. Ra đi để lại ba đứa con thơ dại, anh mãi mãi là người hùng “Ngón tay cái nhỏ bé” của chị. Và suốt đời tôi.”

Tập truyện ngắn Nguyễn Ngọc Hoa III (gồm 24 truyện)


***

Viết về một tập truyện đã khó cho nên tôi không có tham vọng viết về 3 tập truyện của Nguyễn Ngọc Hoa. Bài viết này chỉ xoay quanh những chuyện có liên quan đến thuở học trò của chúng tôi tại BMT.

Tuy nhiên, một lần nữa cần phải nhắc lại: văn của Nguyễn Ngọc Hoa “rặc” ngôn ngữ Huế. Cũng vì thế, tôi chọn tựa đề cho bài viết này khi nói về Hoa: “Người giữ “hồn” ngôn ngữ Huế”.

Hẹn các bạn ở một dịp khác trong một bài viết khác về tác giả này.

Bìa sau tập truyện ngắn Nguyễn Ngọc Hoa

***

P/S: Các bạn có thể vào đọc những truyện ngắn của Nguyễn Ngọc Hoa tại:

***

--> Read more..

Thứ Hai, 16 tháng 4, 2018

Thứ Sáu 13: Hên hay Xui?


Hầu hết mọi người đều đồng ý: Thứ Sáu 13 là ngày xui xẻo. Thế mà mỗi năm có từ 1 đến tối đa là 3 ngày xui đó. Riêng từ năm 2018 đến 2020 có 2 ngày rơi vào tháng 4 và tháng 7. Năm 2021 lại chỉ có 1 ngày (rơi vào tháng 8) và năm 2022 rơi vào tháng 5.

Tại sao Thứ Sáu 13 lại xui xẻo?

Người ta có rất nhiều bằng chứng để chứng minh. Theo Kinh thánh, Judas là vị khách thứ 13 trong “Bữa ăn tối cuối cùng” (The Last Supper) đã phản bội chúa Jesus bằng cách bán đứng Chúa, còn Chúa Jesus bị đóng đinh vào ngày Thứ Sáu. Lại nữa, bà Eva tặng ông Adam “trái cấm” (trái táo) vào ngày Thứ Sáu!
  
Tranh của Leonardo da Vinci:
Tên Judas phản chúa trong “Bữa ăn tối cuối cùng” (The Last Supper) của Chúa Jesus. Judas là người được khoanh tròn.

Phi thuyền Apollo 13 của Hoa Kỳ được phóng lên hồi 13 giờ 13 phút ngày 11/4/1970 và gặp nạn ngày 13/4/1970. Trong trường hợp này ta thấy số 13 xuất hiện rất nhiều lần: từ tên Apollo 13, giờ phóng 13 giờ 13 phút và ngày gặp nạn 13/4/1970!

Ngày Thứ Sáu 13/3/1992 ở Thổ Nhĩ Kỳ đã xảy ra một trân động đất lớn cướp đi sinh mạng của hơn 2.000 người và có khoảng 50.000 người đã mất nhà cửa. Đây được coi là một thiên tai mang đến thiệt hại nặng nề nhất của Thổ Nhĩ Kỳ trong những thập kỉ qua. Theo một số các nhà khoa học, Thiên thạch 99942 rất có thể sẽ có sự va chạm vào Trái Đất đúng vào ngày Thứ Sáu 13/4/2029!

Xem ra nhân loại bị ám ảnh bởi Thứ Sáu 13. Nhiều tòa nhà không có tầng 13, nhiều khách sạn không có phòng số 13. Microsoft Word đã bỏ qua phiên bản 13.0 vì quá nhiều người dùng sợ con số 13.

Theo ước tính, khoảng 700 - 800 triệu USD đã bị thất thoát mỗi dịp Thứ Sáu 13 hàng năm. Người ta "kiêng" không đi du dịch, ký kết làm ăn hoặc thực hiện giao dịch quan trọng cũng chỉ vào ngày này.

Thứ Sáu 13 và Mèo đen: biểu tượng của sự xui xẻo?

Ở một góc nhìn ngược lại, tiểu thuyết gia Daniel Handler đã phát hành cuốn truyện thứ 13 trong tập truyện "Những biến cố không may” (A Series of Unfortunate Events) vào ngày Thứ Sáu 13/10/2006. Bộ phim “Harry Potter và Hội Phượng hoàng” (Harry Potter and the Oder of the Phoenix) lại được trình chiếu vào Thứ Sáu, ngày 13/7/2007.

Thứ Sáu 13 và lá “me đất” (oxalis) tượng trưng cho sự may mắn

“Thứ Sáu ngày 13” (Friday the 13th) là một trong những bộ phim kinh dị nổi tiếng hồi thập niên năm 1980. Đây là bộ phim đầu tiên được làm bởi đạo diễn Sean S. Cunningham. Sau nhiều năm làm và phát triển thương hiệu phim kinh dị “Friday the 13th” thu được số tiền lên đến $373.860.472!

Phim dù mang tên "Friday the 13th" nhưng vẫn ăn khách

Nếu sinh nhật của bạn nhằm ngày Thứ Sáu 13 thì chắc chắn đó phải là ngày hên chứ làm sao xui được nhỉ?

(Viết mừng Sinh Nhật cho những bạn ra đời vào ngày Thứ Sáu 13)

***

--> Read more..

Thứ Sáu, 6 tháng 4, 2018

“Đảo Ánh Sáng” và thuyền nhân người Việt

30 tháng 4 năm nay có gì lạ?

Ngày 20/2/2018 đài truyền hình Pháp (France 2) đã trình chiếu cuốn phim tài liệu dài 65 phút với nhan đề “Île de Lumière” (Đảo Ánh Sáng) do đạo diễn Nicolas Jallot dàn dựng.

Đối với đa số người Việt, khi nói đến “thuyền nhân” có may mắn được các tàu nước ngoài cứu vớt ngoài Biển Đông, người ta thường chỉ biết đến các tàu của Hải quân Mỹ, tàu Cap Anamur của Đức… nhưng ít người nhắc đến chiếc tàu “Île de Lumière” của Pháp.

Thoạt đầu, chiếc tàu cũ “Île de Lumière” được mang danh là “tàu bệnh viện”, nặng 1.500 tấn, có chiều dài 90m và neo tại đảo Poulo Bidong, ngoài khơi Mã Lai. Trên tàu có 100 giường để chữa trị cho 20.000 thuyền nhân trên đảo qua sáng kiến của Bác sĩ Bernard Kouchner.

Kouchner có biệt danh “French Doctor”, vì ông là người sáng lập tổ chức “Médecins Sans Frontières” (Bác sĩ Không Biên Giới) để đưa các y sĩ Pháp đến giúp đỡ các nạn nhân chiến tranh hay thiên tai trên khắp thế giới. Sau đó, Kouchner còn sáng lập và điều hành tổ chức “Médecins Du Monde” (Y Sĩ Thế Giới), trước khi trở thành Bộ trưởng Ngoại Giao dưới thời Tổng thống Sarkozy.

Bác sĩ Bernard Kouchner

Thuyền trưởng “Île de Lumière” khi đó là François Herbelin, mới 29 tuổi, nhớ lại những  kỷ niệm sâu đậm nhất trên đời ông.

“Tôi rất cảm phục những người Việt… họ rất bình tĩnh, có tổ chức, có tư cách và quyết tâm đi tìm tự do. Khi mới tới đảo, họ kiệt lực, nhưng hồi phục rất nhanh và nghĩ ngay tới tương lai.”

Sau này, Herbelin thành hôn với một phụ nữ thuyền nhân người Việt và trở thành thuyền trưởng một chiếc tàu thương mại.

Năm 1979, tàu rời thủ đô Nouméa của Nouvelle-Calédonie với 17 nhân viên y tế để đến Singapore rồi tiếp tục cuộc hành trình đến đảo Bidon để chăm sóc sức khỏe cho những thuyền nhân trên đảo.

Tàu Bệnh Viện "Ile de Lumière" 

Chín tháng sau, “Île de Lumière” bắt đầu sứ mạng mới: ra khơi cứu vớt những thuyền nhân lênh đênh trên biển cả để tìm tự do, dù biết rằng đó là sự liều lĩnh giữa sự sống và cái chết, giữa giông bão và hải tặc. Hiện vẫn chưa có được con số thống kê chính xác nhưng điều chắc chắn là có đến hàng trăm ngàn người bỏ mạng trên biển cả.

Về phần mình, tàu “Île de Lumière” đã cứu hàng chục ngàn người, chở về Poulo Bidong chờ ngày được nhận đi định cư ở Hoa Kỳ, Canada hay Âu Châu. Sau 14 tháng ngược xuôi, “Île de Lumière” được thay thế bởi một chiếc tầu mới, “Île de Lumière II”.

Sứ mạng nhân đạo của tàu “Île de Lumière” chấm dứt khi làn sóng người tỵ nạn giảm dần vào cuối thập niên 1980. Chiếc tàu trở lại công việc bình thường trong việc chuyên chở hàng hóa theo hải trình giữa Nouvelle Calédonie, Úc Châu và New Zealand. Tháng 2/1986, tàu ngưng hoạt động.

Người tỵ nạn trên đảo Bidon

“Île de Lumière” được hiểu theo tiếng Việt là “Đảo Ánh Sáng”, một cái tên nhiều ý nghĩa. Những người lênh đênh vượt biển chỉ có một hy vọng cuối cùng là được nhìn thấy đất liền. Nói chính xác hơn là một hòn đảo nào đó. “Île de Lumière” chính là hòn đảo ánh sáng của hy vọng, của sự sống!

Hơn thế nữa, “Île de Lumière” lại là biểu tượng của “cái bắt tay lịch sử” giữ hai giới trí thức “thiên tả” và “thiên hữu” tại Pháp. Một trong những gương mặt nổi bật của phe “thiên tả” là triết gia Jean Paul Sartre, một trong những người hình thành chủ nghĩa hiện sinh (existentialism) tại Pháp.

Sartre, một người thiên Cộng, đã từng nói một cách thẳng thừng: “Những người chống Cộng là những con chó” (Tout anticommuniste est un chien). Trong khi đó, Raymond Aron là triết gia, bình luận gia đã viết sách, viết báo để vạch trần bộ mặt thực của chủ nghĩa Cộng Sản.

Tại Pháp thời đó, Sartre được ngưỡng mộ, Aron bị đả kích, chế nhạo. Tuy nhiên, Sartre đã chuộc lại những lầm lẫn của mình bằng một thái độ đáng phục: khi tuổi đã cao, ông đã bỏ qua tự ái để cùng Aron gõ cửa chính quyền, kêu gọi cứu giúp khẩn cấp các thuyền nhân Việt Nam.  

Vào cuối năm 1979, chuyện khó tin nhưng có thực đã xẩy ra: hai ông lãnh tụ trí thức “không đội trời chung” đã ngồi lại với nhau và cùng lên tiếng ủng hô dự án “Île de Lumière” của Bernard Kouchner, kêu gọi dân Pháp mở rộng bàn tay tiếp đón thuyền nhân.

Sartre cùng với Aron vào điện Elysée, kêu gọi Tổng Thống Giscard d’Estaing đón nhận những thuyền nhân trên lãnh thổ Pháp. Tổng Thống chấp thuận và dân chúng vui lòng đón tiếp, tận tình giúp đỡ trên 128,000 thuyền nhân, chỉ trong những năm đầu. Trong đó, dĩ nhiên, nhiều người đã được tàu “Île de Lumière” cứu vớt ngoài Biển Đông.

“Cái bắt tay lịch sử” giữa Jean Paul Sartre (trái) và Raymond Aron (phải) trước sự chứng kiến của Bernard Kouchner (giữa) 

***

P/S: Theo tài liệu chúng tôi có được, tàu “Île de Lumière” cũng có sự tham gia của ông Võ văn Ái, chủ nhiệm tạp chí Quê Mẹ, hiện vẫn còn sống tại Pháp. Con tàu do một độc giả của Quê Mẹ từ Nouvelle Caledonie gọi sang cho ông Ái và đề nghị cho mướn.

Trong bích chương kêu gọi giúp đỡ “Một con tàu cho Việt Nam”, một trong số những người đầu tiên ký tên kêu gọi có ông Võ văn Ái, bên cạnh những tên tuổi 'lớn' như Brigitte Bardot, Yves Montand, Olivier Todd... Ngoài ra, tất cả ngân phiếu, tiền yểm trợ của độc giả đều được yêu cầu gởi về địa chỉ “25 rue Jaffeux, 92230, Gennevilliers”. Đây chính là địa chỉ của tạp chí Quê Mẹ mà ông Võ văn Ái là chủ biên.

Đối với thuyền nhân, tàu “Île de Lumière” xuất hiện như một tia sáng của hy vọng

***

* Tham khảo thêm: Giới thiệu phim “Île de Lumière” của đạo diễn Nicolas Jallot tại https://vimeo.com/232827503


Hải trình của "Île de Lumière"

***

--> Read more..

Thứ Ba, 27 tháng 3, 2018

Chữ & Nghĩa… thời nay


Tôi thường bị bạn bè ở nước ngoài “phê bình” về lối viết. Họ nói văn tôi viết có đôi lúc khó hiểu vì có nhiều lúc dùng những từ ngữ thời nay. Thế cho nên chuyện Chữ và Nghĩa được bàn đến trong bài viết này.

Tôi không ngụy biện… chỉ biết lấy câu của các cụ ta xưa thường nói: “Ở bầu thì tròn, ở ống thì dài” để “biện minh” cho những lỗi của mình. Người ta thường “đổ thừa” cho môi trường mình đang sống, không ít thì nhiều cũng ảnh hưởng đến lối hành xử và đặc biệt là sinh hoạt văn hóa, văn chương, nghệ thuật.

Thật tình, khi dùng những “ngôn ngữ thời đại” tôi thường để trong ngoặc kép nhưng có những khi, vì sơ suất hay vô tình, nên không dùng hoặc quên đến cách viết an toàn này. Nhất là những khi dòng tư tưởng của mình đang dâng trào và khi viết xong lại không chú ý đến chữ và nghĩa khi đọc lại.


 Tôi lớn lên trong môi trường giáo dục ở miền Nam, trải qua nhiều chế độ chính trị cho đến nay đã hơn 70 năm, cứ tưởng như không bao giờ “mất gốc”. Ấy thế mà nhiều lúc thấy mình bị “lai căng” trong việc sử dụng ngôn ngữ tiếng Việt. Đó là hiện tượng chính trị ảnh hưởng đến sinh hoạt văn hóa của từng người.

Ngày Sài Gòn đổi chủ (nói theo bây giờ là “giải phóng”) người miền Nam ngỡ ngàng với các từ ngữ lạ lẫm như “máy bay lên thẳng”, “lính thủy đánh bộ”, “giặc lái”… rồi sau này là những “cụm từ” như “giải phóng mặt bằng”, “gậy tự sướng”, “ăn mặc chỉnh chu”, “chuẩn không cần chỉnh”…

Có một nhà văn đương thời đã phải lên tiếng trước hiện tượng văn chương hiện tại:

“Việt Nam đã bước vào Thế Kỷ 21 với một gia tài học thuật, văn chương phong phú, trác tuyệt do bao thế hệ cha ông để lại từ Ngô Sĩ Liên, Lê Văn Hưu, Ngô Gia Văn Phái, La Sơn Phu Tử, Nguyễn Du, Đặng Trần Côn, Đoàn Thị Điểm, Nguyễn Gia Thiều… rồi cận đại có Hoàng Xuân Hãn, Tự Lực Văn Đoàn, Đặng Thái Mai, Ngô Tất Tố, Đào Trinh Nhất, Phạm Quỳnh, Nguyễn Văn Vĩnh, Trần Trọng Kim, Tản Đà, Vũ Hoàng Chương.  Về kinh tế, luật học, chính trị học có Vũ Văn Mẫu, Đoàn Thêm, Nguyễn Cao Hách… và bao nhiêu nhà văn, nhà thơ, nhà biên khảo lỗi lạc của Miền Nam… mà lại sản sinh ra một thứ Việt ngữ “đương thời” như thế. Thật chua xót!”


Dĩ nhiên đó là “sự chua xót” mang tính cách cá nhân của một người có thể nói là quá… quan tâm đến chữ Việt “đương thời”. Song cũng có phần nào đúng nếu ta làm một sự so sánh giữa các phương tiện truyền thông ở hải ngoại ngày trước và bây giờ. Tôi muốn so sánh cụ thể hơn về hai đài BBC tại Anh Quốc và VOA tại Hoa Kỳ.

Ngày xưa dân Sài Gòn thường nghe VOA và BBC để theo dõi tình hình thế giới vì tin tức của họ được cập nhật rất nhanh, rất chính xác và rất trung thực. Lớp thính giả ngày nay thuộc lứa “U60, U70” chắc không thể nào quên những xướng ngôn viên quen thuộc như Lê Văn, Đỗ Văn, Xuân Kỳ, Hữu Đại… Họ là những người có giọng nói truyền cảm nhưng quan trọng hơn cả là nội dung tin tức trước khi phát đã được biên tập cẩn thận về cả Chữ lẫn Nghĩa.

Bây giờ thì ngược lại: người nghe hai đài này luôn ở vào tư thế của người phải suy nghĩ về những gì họ nói, và cứ như vậy hàng ngày có một sự so sánh âm thầm giữa Xưa và Nay. Tôi biết một người làm báo ở Việt Nam sau năm 1975 đã sang Anh và anh được BBC tuyển vào hàng ngũ biên tập viên. Anh thuộc thế hệ được đào tạo dưới thời Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Đó là điểm mấu chốt và tôi xin đưa ra đây một vài thí dụ điển hình.

Trên BBC phần tin tức vào khoảng tháng 1 năm 2013 có tin về bệnh tình của nhạc sỹ Phạm Duy (người có câu hát bất hủ: “Tôi yêu tiếng nước tôi, từ khi mới ra đời…”) có đoạn như sau:

“Nhạc sỹ Phạm Duy có tiền sử bệnh tim và từng qua hai lần giải phẫu tim”. Nếu hiểu “tiền sử” là “pre-history” (tức là thời kỳ con người còn “ăn lông ở lỗ” theo cách hiểu Xưa) thì câu văn này cần sửa lại để tránh hiều lầm: “Nhạc sĩ Phạm Duy đã từng bị bệnh tim và đã qua hai lần giải phẫu.”     

Bạn nghĩ gì về tin trên VOA: “Công dân cao niên Mỹ quan ngại về việc cắt giảm ngân sách”. Tôi thì nghĩ tác giả tiêu đề này dùng chữ quá khó và cũng quá cầu kỳ, nếu không muốn nói là “cầu toàn”. Nói một cách khác, sử dụng những từ ngữ “đao to, búa lớn” trong khi đây chỉ là một nội dung tin bình thường trong cuộc sống hàng ngày.

Tại sao không viết một câu văn đơn giản hơn, chẳng hạn như “Người già ở Mỹ lo sợ việc cắt giảm ngân sách”. Tôi lại nghĩ người viết tin và người kiểm duyệt bản tin này thấy nó quan trọng “trên mức cần thiết” nên mới dùng những “cụm từ” như “công dân cao niên”, “quan ngại”. Đó là bệnh hình thức trong Chữ và Nghĩa ngày nay.


Nói đến VOA không thể nào không nhắc đến nhà văn quá cố Bùi Bảo Trúc, người đã một thời cộng tác với đài này tại Mỹ. Bàn về nền tảng giáo dục giữa hai thời kỳ, trước và sau 1975, ông viết:

“Ngày nay ở các trường học trong nước không dạy những điều như thế [ý nói phương châm “Tiên học lễ, hậu học văn”]. Nghe cách ăn nói, xem cách cư xử, hành động của những thành phần được đặt cho một cái tên (khá mới đối với những người không ở Việt Nam đã lâu) là “trẻ trâu” hay “sửu nhi” thì người ta tin chắc là như thế”.

Cũng vẫn Bùi Bảo Trúc, trong một bài viết có nhan đề “hà nội… chửi” (hoàn toàn không viết hoa) trong cuốn “Thư gửi ban ta… chuyện thật mà như đùa” (2016) đã phải thừa nhận:

“… nhiều người đồng ý rằng làn sóng người từ miền Bắc sau ngày 30 tháng 4 năm 1975 đã tạo nên một cú “shock” lớn khi đông đảo những thành phần ấy đem kiểu ăn nói thô tục, chửi thề độc địa ấy vào miền Nam, không một chút hạn chế, không một chút kiêng nể gì hết. Người lớn đã đành, luôn cả tuổi trẻ, thầy cô giáo cũng chửi thề văng tục một cách rất “vô tư” cùng khắp mọi nơi…”


Trích dẫn trên hoàn toàn không mang ý “kỳ thị vùng-miền” vì trước 1975 hai miền Nam – Bắc đã “sống chung hòa bình”. Ngày đó, người ta chấp nhận những từ ngữ có xuất xứ từ hai miền một cách “hồn nhiên” và “vô tư”! Chẳng hạn như “nhặt hộ tôi quả bóng” cũng có giá trị như “lượm dùm qua trái banh”; “xấu hổ” tương đương với “mắc cở” và cả từ cái chuyện nhỏ nhặt như “cục gôm” nếu gọi là “cục tẩy” cũng chẳng ai phản đối.

Cái gọi là “VC language” (theo cách nói của người Việt tại hải ngoại) bao gồm rất nhiều lãnh vực trong cuộc sống hiện nay. Thay vì dùng “phi cơ riêng” của các VIP nay đổi thành “chuyên cơ”; còn “phi công chính”, “phi công phụ” lại là “cơ trưởng”, “cơ phó”. “Phi hành đoàn” chỉ rút lại còn là “tổ lái”, một sự miệt thị đối với những người nắm trong tay hàng trăm sinh mạng của hành khách.

Trong xây dựng, một miếng đất, khu đất hay một diện tích nay được gọi là “mặt bằng”. Từ đó phát sinh ra “cán bộ giải phóng mặt bằng”, “cho thuê mặt bằng”, “tìm mặt bằng để kinh doanh” và thậm chí còn có cả “mặt bằng thù lao” tức là mức lương, có khi còn là mức thưởng cho một dịch vụ được cung cấp!

Một từ ngữ đã khá phổ biến trong giới thực hiện các chương trình giải trí trên truyền hình là… “cặp đôi”, như trong chương trình “Cặp đôi hoàn hảo”. Đã dùng “cặp” (2 cái, 2 chiếc) mà lại còn dùng “đôi” thì quả là thừa. E rằng sẽ có một ngày nào đó, tiếng Việt sẽ được “cải tiến” để trở thành “cặp đôi đũa”, “cặp rượu” biến thành “cặp đôi rượu”.

Lại nói về chuyện “cải tiến” tiếng Việt. Gần đây mạng xã hội lại có lúc đã rộ lên sự phản đối một ông Giáo sư – Tiến sỹ đã có “nhã ý” đơn giản hóa cách viết chữ Việt bằng những ký hiệu thật là “quái gở”. Nếu, một ngày nào đó, những “đề xuất” (đề nghị) của ông được “nhà nước” (chính phủ) “nhất trí” (đồng ý) thì không biết tương lai của Chữ & Nghĩa tiếng Việt sẽ đi về đâu?


Chúng ta không mong chữ Việt ngày một “hoành tráng” nhưng tối thiểu cũng phải là một loại ngôn ngữ được mọi người sử dụng hàng ngày một cách tự nhiên, cả trong cuộc sống lẫn trong văn chương, Chữ & Nghĩa.

Tiếng Việt chỉ cần sự “trong sáng”. Bạn có “nhất trí” với “phát biểu” của chúng tôi không?


***


--> Read more..

Thứ Năm, 22 tháng 3, 2018

Facebook trong cơn chao đảo


Ngày Thứ Tư, 21/03/2018, ông chủ mạng xã hội Facebook, Mark Zuckerberg, chính thức thừa nhận việc Facebook không thông báo đầy đủ cho người sử dụng rằng những thông tin trong hồ sơ cá nhân (personal profile) của họ có thể bị Cambridge Analytica (Anh Quốc) thu thập và lưu giữ.

Trong bản tin cùng ngày của New York Post, tờ báo cho biết Mark Zuckerberg đã “phá vỡ sự yên lặng lâu nay” bằng việc thừa nhận mạng FB đã “xâm phạm đến sự tin tưởng ” (breach of trust) trong việc chuyển giao những thông tin cá nhân của các Facebookers cho một công ty “tư vấn chính trị” Cambridge Analytica trong cuộc bầu cử tại Hoa Kỳ năm 2016.

Cambridge Analytica bị cáo buộc đã “rình mò” những dữ liệu cá nhân của khoảng 50 triệu Facebookers trong một nỗ lực phục vụ cuộc bầu cử Tổng thống Donald Trump. Ông Trump trở thành Tổng thống Hoa Kỳ là nhờ một phần lớn “công sức” của tờ “The Apprentice” thuộc nhóm “báo in” chứ không phải là “báo mạng”. Thế cho nên mới có “chiến dịch” nhắm vào Internet.

Ông “Trùm” Mark Zuckerberg (năm 2018 chỉ mới 33 tuổi)

Cũng trong ngày 21/3/2018, Zuckerberg đã thừa nhận trên trang cá nhân của mình rằng FB “đã phạm sai lầm” và hứa sẽ không để xảy ra một “tai họa” tương tự trong tương lai. Biện pháp trước mắt là FB sẽ kiểm soát lại hàng ngàn những ứng dụng (apps) hiện có, đồng thời tìm các biện pháp “chế ngự” việc tiếp cận các nguồn dữ liệu của người sử dụng.

Facebook hiện đang “triệt để giới hạn” việc tiếp cận các tài khoản cá nhân ngay từ bước đầu. Những người truy cập một tài khoản trên FB chỉ có thể biết tên người sử dụng, hình ảnh đại diện và địa chỉ email. FB còn tạo cho các Facebookers việc chọn lựa những ứng dụng để ngăn chặn bớt việc thâm nhập quá chi tiết. Các chuyên viên về “an ninh mạng” đưa ra lời khuyên cho người sử dụng:

(1) Hãy tắt các ứng dụng (apps) của FB để chặn đường truy cập của “người thứ ba”, ngoại trừ chủ tài khoản và FB. Để làm được đều này, trên phía bên trái có dấu chấm hỏi, bấm vào đấy sẽ thấy hiện ra nhiều chọn lựa. Bấm vào “Setting”, chọn “Edit” rồi chọn “Apps, Web sites and Plug-ins”. Cuối cùng, chọn “Disable Platform”.

(2) Kiểm tra thường xuyên tài khoản của mình vì FB thay đổi “privacy settings” (chọn lựa sự riêng tư) rất thường xuyên. Làm được diều này cũng tựa như “kiểm tra đồng hồ và pin” trong thiết bị phát hiện khói để ngăn ngừa hỏa hoạn.

(3) Thường xuyên thay đổi “mật khẩu” (password) cũng tựa như việc… đánh răng hàng ngày. Mật khẩu phải là những con số và ký tự (viết thường và viết hoa) càng “không giống ai” càng an toàn.

Không một Facebooker nào lại thích hình ảnh “dislike” này!

Zuckerberg trấn an các Facebookers: “Chúng tôi có trách nhiệm bảo vệ dữ liệu của bạn, và nếu chúng tôi không làm được điều đó, chúng tôi không xứng đáng để phục vụ các bạn” (We have a responsibility to protect your data, and if we can’t then we don’t deserve to serve you).

Về mặt kinh doanh, cơn “chao đảo” vào tháng 3/2018 đã kéo cổ phiếu của FB giảm 6,2%, có lúc xuống đến 11%. Tính ra FB mất đến 60 tỷ USD so với giá trị vốn ban đầu! Thậm chí đã có lúc nhà đầu tư công nghệ, Jason Calacanis, khuyên Zuckerberg nên từ chức để Sheryl Sandberg lên thay.

Đó là “chuyện lớn”  nơi xứ người khi FB phải đối diện với “một cuộc khủng hoảng thực sự” và tình hình được mô tả là "hết sức nghiêm trọng". Tại Việt Nam, cơn chao đảo đó  hầu như không ảnh hưởng gì đến các Facebookers. Thế nhưng, những ngày gần đây đã xảy ra hiện tượng được share “rộng rãi” trong giới nghiện FB tại Việt Nam. Đó là trào lưu được bình luận rôm rả mang tên “BFF”. Người ta bảo:

"Hãy bình luận (comment) bằng cách viết chữ "BFF" xuống bên dưới một bài viết. Nếu chữ màu xanh thì Facebook của bạn đã được bảo vệ. Nếu chữ màu đen tức Facebook của bạn đã bị ai đó theo dõi hoặc bị “hack”.Hãy đổi mật khẩu ngay".

Đúng là khi viết "BFF" thì dòng chữ này vẫn là màu đen hoặc có thể đổi màu xanh kèm theo hiệu ứng vỗ tay trên màn hình. Tuy nhiên, đó không phải công cụ mà nhà sáng lập FB tạo ra nhằm kiểm tra mức độ an toàn của tài khoản như thông tin lan truyền.

Theo Celebritiesbuzz, thực chất "BFF" là viết tắt của "Best Friend Forever" (Mãi mãi là bạn tốt nhất) hoặc cũng có thể lấy các chữ cái đầu của "Best Friend on Facebook" (Bạn tốt nhất trên Facebook).

Facebook nhận dạng chữ “BFF” để đổi sang màu xanh và thêm hiệu ứng để tạo thành một biểu tượng về tình bạn. Cũng như trước đó, khi bình luận có chữ “Congrats” hoặc “Chúc mừng” sẽ tạo ra hiệu ứng màu đỏ kèm thêm bong bóng nổ để… chúc mừng.

Lý do có người bình luận hiện chữ màu đen và có người ra chữ màu xanh là vì thuật toán của Facebook không được cập nhật đồng thời. Chính vì điều này mà không ít thành viên mạng xã hội đã tin vào thông tin lan truyền, nghĩ rằng tài khoản của mình bị theo dõi hay bị hack khi chữ "BFF" có màu đen trong khi những người khác là màu xanh.

Không riêng tại Việt Nam, mà “chiêu lừa” còn lan truyền mạnh tại nhiều quốc gia trên thế giới, thu hút hàng chục nghìn người. "Điểm mấu chốt đây là một trò lừa bịp. Xin vui lòng không chia sẻ hoặc tham gia bình luận", trang Celebritiesbuzz viết.

“Chiêu lừa” mới trên FB

Trước khi chấm dứt câu chuyện về Facebook, người viết bài này xin đặt một câu hỏi vui như sau. “Bạn có biết FB hiện có bao nhiêu tài khoản “vô chủ”… vì chủ của tài khoản đó đã qua đời?”.

Xin trả lời là đã có 30 triệu tài khoản mà chủ nhân của nó đã lìa đời. Câu hỏi này không những là câu hỏi vui mà là, nói dại, có hay không một ngày nào đó tất cả tài khoản hiện nay của chúng ta đều… biến mất?

Đó là ngày FB, nếu không vượt qua được cơn “chao đảo” đến nỗi phải… đóng cửa. Cũng giống như mạng Blog Multiply ngày nào mà một số bạn phải chạy sang FB để… “tỵ nạn”. Không ai muốn một trường hợp Multiply thứ hai lại xảy ra trong tương lai.

Keep on doing, Facebook!    


***

--> Read more..

Thứ Năm, 15 tháng 3, 2018

Một thiên tài khoa học trong một thân thể tật nguyền

Tin “một nhà khoa học tật nguyền” qua đời đã khiến giới khoa học trên toàn thế giới phải sửng sốt. Tờ New York Post trong bản tin sáng đưa vài dòng vội vã:

“Nhà khoa học huyền thoại Stephen Hawking từ trần vào tuổi 76, một thành viên trong gia đình tuyên bố vào sáng ngày Thứ Tư, 14/3/2018”.


Hawking bên các bạn đồng nghiệp tại Hội nghị “Lý thuyết Dây 2001”,
Viện Nghiên cứu Cơ bản Tata, Ấn Độ

Cuộc đời của Stephen William Hawking (8/1/1942 – 14/3/2018) có thể gói gọn trong hai chữ “Phi Thường”. Ông đi khắp nơi trên trái đất này bằng chiếc xe lăn với một vóc dáng tật nguyền, hậu quả của một căn bệnh vừa quái ác và vừa hiếm có trên thế gian. Căn bệnh này được gọi là “neurological disease” hay môm na là “bệnh teo cơ ALS” (amyotrophic lateral sclerosis).

Hawking đã có một tuổi trẻ bình thường như mọi người. Ông đã từng tham gia đua thuyền tại Đại học Oxford, một hoạt động chỉ dành cho những sinh viên có đủ tố chất của một vận động viên. Chỉ đến năm 21 tuổi mọi sự đã hoàn toàn thay đổi. Khởi đầu là tình trạng thường xuyên bị choáng cộng với một lần té cầu thang và tiếng nói của ông sau đó trở nên lắp bắp, khó nghe. Các bác sĩ chẩn đoán ông mắc một chứng bệnh về thần kinh vận động và họ tiên đoán ông chỉ còn sống được 2 năm!

Đang từ một thanh niên tràn trề nhựa sống, Hawking trở thành một con người trầm uất. Tuy nhiên, cuộc hôn nhân với Jane Wilde năm 1964 đã khiến Hawking thay đổi hẳn cách nhìn về cuộc đời: ông trở nên hứng thú hơn trước một tương lai tốt đẹp phía trước. Sau này, Hawking thú nhận, tình yêu là lý do để ông tồn tại.

Stephen Hawking và con gái, Lucy Hawking, tại buổi thuyết trình 
nhân dịp kỉ niệm NASA 50 tuổi

Bà Hawking có lần nhận xét về cá tính của chồng mình: “Có người sẽ gọi đó là tính cương quyết, người khác gọi là sự ngoan cố của Hawking. Tôi thì vẫn gọi nó bằng cả hai tên cùng một lúc hoặc từng lúc một". Cũng vì những đức tính đó, cộng thêm với căn bệnh quái ác, đã khiến có một khoảng cách giữa Hawking và một số bạn đồng nghiệp.

Vào cuối những năm 1980, Hawking trở nên ngày càng gần gũi với một trong số các y tá của ông, Elaine Mason. Cuối cùng, Hawking quyết định ly thân với Jane Wilde vào tháng 2/1990. Trong năm đó, Hawking nhận một cô gái Việt Nam sống ở Làng trẻ em SOS tên là Nguyễn Thị Thu Nhàn làm con nuôi, và họ từng sang Việt Nam năm 1997 để thăm Nhàn (2).

Hawking và Jane chính thức ly dị vào mùa xuân năm 1995, sau đó tới tháng 9, Hawking kết hôn với Elaine. Ông tuyên bố: "Thật tuyệt vời — Tôi đã cưới người phụ nữ tôi yêu."

Tổng thống Hoa Kỳ Barack Obama nói chuyện với Stephen Hawking tại Phòng Xanh của Nhà Trắng trước buổi lễ giới thiệu ông và 15 người khác được trao Huân chương Tự do của Tổng thống vào ngày 12/8/2009

Hawking đã kéo dài cuộc sống trên chiếc xe lăn được thiết kế đặc biệt với một máy vi tính "Equalizer" có chức năng chuyển thể từ giọng nói sang chữ viết. Tuy vậy, ông vẫn đạt được những thành tựu khoa học mà tất cả những người bình thường khác phải mơ ước.

Trong "Định luật thứ hai của cơ học hố đen" (*) ông khẳng định rằng chân trời sự kiện của hố đen không bao giờ có thể thu nhỏ hơn. Cùng với các đồng sự, ông đưa ra 4 định luật của “cơ học lỗ đen”, vạch ra một sự tương đồng với động lực học cổ điển. Tiểu luận có tên "Những Hố đen" của ông được giải thưởng Quỹ Nghiên cứu Lực Hấp dẫn tháng 1/1971.

Hawking đã một lần thực hiện một chuyến bay không trọng lượng trong tàu "Vomit Comet”. Ông cũng là người từ lâu ủng hộ Đảng Lao động (Anh), bày tỏ sự ủng hộ với ứng cử viên Dân chủ Al Gore trong cuộc bầu cử Tổng thống Hoa Kỳ năm 2000 và gọi Cuộc tấn công Iraq 2003 là một "tội ác chiến tranh".

Ông tẩy chay một cuộc hội thảo ở Israel vì lo ngại về chính sách của Israel đối với người Palestine. Hawking duy trì một chiến dịch lâu dài để vận động giải trừ vũ khí hạt nhân và ủng hộ nghiên cứu tế bào gốc, hệ thống y tế toàn cầu và cổ súy hành động ngăn chặn biến đổi khí hậu.

Hawking thực hiện một chuyến bay không trọng lượng trong tàu Vomit Comet

Cuộc đời của “thiên tài khoa học trong một thân thể tật nguyền” đã trải qua những năm tháng vinh quang trên chiếc xe lăn. Năm 2002, trong một cuộc bầu chọn trên toàn vương quốc Anh và Bắc Ailen, BBC đưa ông vào danh sách 100 người Anh vĩ đại nhất trong lịch sử.

Hawking cũng nhận Huy chương Copley từ Hội Hoàng gia (2006), nhận huân chương dân sự cao nhất của Hoa Kỳ do Tổng thống Obama trao tặng năm 2009 và Giải thưởng Vật lý Cơ bản Nga năm 2012.

Lúc sinh thời, Hawking đã từng nói: “I’m not afraid of death, but I’m in no hurry to die. I have so much I want to do first” (Tôi không sợ cái chết nhưng tôi cũng không vội vã gì để chết. Tôi có nhiều điều để làm trước tiên). Chỉ với một chiếc xe lăn, Hawking đã cùng chúng ta khám phá vũ trụ bao la. Đó là chuyện “thần thoại” của thế kỷ 21.

Stephen Hawking là một tấm gương sáng về nghị lực của một người đã vượt lên số phận. Chúng ta chúc ông an nghỉ sau 76 năm làm người, một con người hữu ích cho cả nhân loại.


P/S:

1. Stephen Hawking sinh ngày 08/01/1944. Đó cũng là ngày mất của Galileo Galilei, một nhà thiên văn học, vật lý học, toán học và triết học người Ý, một nhân vật đóng vai trò quan trọng trong cuộc cách mạng khoa học của nhân loại.

2. Stephen Hawking mất ngày 14/03/2018. Đó cũng là ngày sinh của Albert Einstein, nhà vật lý vĩ đại người Đức, cha đẻ của thuyết tương đối tổng quát.

***

Chú thích:

(1) Lỗ đen (Hố đen hoặc Hốc đen – Black Hole) là một vùng trong không-thời gian mà trường hấp dẫn ngăn cản mọi thứ, bao gồm cả ánh sáng cũng không thể thoát ra. Thuyết tương đối rộng tiên đoán một lượng vật chất với khối lượng đủ lớn nằm trong phạm vi đủ nhỏ sẽ làm biến dạng không thời gian để trở thành lỗ đen. Xung quanh lỗ đen là một mặt xác định bởi phương trình toán học gọi là chân trời sự kiện, mà tại đó khi vật chất vượt qua nó sẽ không thể thoát ra ngoài lỗ đen được.

Lỗ đen gọi là "đen" bởi vì nó hấp thụ mọi bức xạ và vật chất hút qua chân trời sự kiện, giống như một vật đen tuyệt đối trong nhiệt động lực học; nó cũng không phải là một loại "lỗ" hay "hố" nào mà là vùng không thời gian không để cho một thứ gì thoát ra. Lý thuyết trường lượng tử trong không thời gian cong tiên đoán tại chân trời sự kiện lỗ đen có phát ra bức xạ giống như vật đen có nhiệt độ nhất định phát ra bức xạ nhiệt. Nhiệt độ này tỉ lệ nghịch với khối lượng của lỗ đen, khiến cho rất khó quan sát được bức xạ này đối với các lỗ đen có khối lượng cao hay trung bình.



***

--> Read more..

Popular posts